ΜΙΚΡΗ ΟΜΑΔΑ ΕΜΠΕΙΡΙΑΣ – ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ

Αν ακούσουμε μια ορχήστρα να παίζει ένα μουσικό κομμάτι, όλοι οι μεμονωμένοι ήχοι παράγονται από διαφορετικά μουσικά όργανα. Κι όμως αυτό που ακούμε είναι η ορχήστρα να παίζει μουσική.

Η ανάγκη του ανθρώπου να έχει σχέσεις είναι επιτακτική, αφού αυτή είναι η επιδίωξή του από την αρχή που γεννιέται και από αυτό εξαρτάται η επιβίωσή του. Αυτές οι σχέσεις είναι οι «εμπεριέχουσες», είναι ο καθρέφτης του ανθρώπου και είναι απαραίτητες για την ψυχική του ισορροπία.

Το παράδοξο της ατομικής προέλευσης είναι ότι είναι πάντοτε συλλογική.

Η αίσθηση του εαυτού γεννιέται πάντα μέσα σε ένα κοινωνικό πλαίσιο και μεγαλώνει στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Η ομάδα στην ομαδική ανάλυση και με την ομαδικοαναλυτική φιλοσοφία, που έχει ως βάση την θεωρία του Foulkes, πηγαίνει πέρα από τη δυαδική σχέση και συνιστά ένα υπερβατικό μοντέλο. Ο νους δεν υπάρχει εξατομικευμένα αλλά έρχεται στην επιφάνεια μέσα από το διάλογο, ο οποίος αναπτύσσεται μεταξύ των ανθρώπων, στην ομαδική matrix, μέσα στην οποία το άτομο είναι ένα κομβικό στοιχείο.

Η λέξη matrix προέρχεται από τα λατινικά που αρχικά σήμαινε ένα ζώο που ήταν έγκυος ή ένα θηλυκό ζώο. Αργότερα σήμαινε μήτρα. Η matrix ήταν ένα μέρος όπου συνέβαινε η δημιουργία. Ιδιότητές της είναι : θηλυκή και μητρική, περιλαμβάνει ένα βάθος και μια ουσία που γεμίζει τα κενά, μπορεί να είναι η μήτρα στα όποια στοιχεία διαμορφώνονται, δημιουργούνται, περιέχονται ή εξαρτώνται.

Η μικρή ομάδα Εμπειρίας – Αυτογνωσίας Αναλυτικού Τύπου είναι ομάδα που δεν απαιτεί να υπάρχει κίνητρο από τα μέλη που την αποτελούν. Δεν είναι άμεσα θεραπευτική και αφορά κυρίως την ευαισθητοποίηση και ενδεχομένως την απόκτηση κινήτρου για περαιτέρω θεραπεία.

Προέχει η έκφραση συναισθήματος, η ελεύθερη ρέουσα συζήτηση χωρίς θέμα και σκοπό, η σύζευξη των αντιθέσεων, η επεξεργασία των σχέσεων

μέσα σε ένα ομαδικοαναλυτικό πλαίσιο.

Η ανάλυση, που εμπεριέχεται στη διαδικασία της ομάδας, πραγματοποιείται μέσα στην ομάδα, από την ομάδα, μέσω της ομάδας, συμπεριλαμβανομένου του ομαδικού αναλυτή, που διατίθεται για το κάθε μέλος, για την ομάδα ως όλον καθώς και για την κοινωνική ανάλυση – καθρέφτισμα της εξωδομής και της φαινομενολογίας της ομάδας.

Η ομάδα ως όλον βρίσκεται στο κέντρο της προσοχής, υπάρχει ελευθερία έκφρασης όλων, επικέντρωση στο «εδώ και τώρα», έμφαση στις συμφωνίες και διαφωνίες, ενθάρρυνση της ενεργού συμμετοχής των μελών.

Τα μέλη μπορεί να επιτύχουν διορθωτική συναισθηματική εμπειρία, συναισθηματική έκφραση και εκφόρτιση, μεγαλύτερου βαθμού συνειδητοποίηση πρώην ασυνείδητων δυνάμεων, ενδοψυχική διεργασία, διερεύνηση του ατομικού και ομαδικού εαυτού.

Η ομάδα εμπειρίας - αυτογνωσίας έχει συντονιστή ή συντονιστές οπότε έχει όρια και πλαίσιο. Ο συντονιστής = συν + τονίζει = περιμένει τους τόνους των άλλων για να τους συντονίσει, δεν βγάζει εκείνος τον πρώτο τόνο. Ο συντονιστής διαθέτει την ομαδικοαναλυτική κουλτούρα.

Το περιεχόμενο του λόγου είναι η αφορμή για να δοθεί σημασία στα φαινόμενα που αναδύονται και στην ίδια τη διαδικασία μέσα από την οποία εμφανίζεται η ιδιαιτερότητα του κάθε μέλους και η δυναμική της ομάδας – μήτρας.

Οι ομάδες Εμπειρίας – Αυτογνωσίας διαρκούν περίπου 8 μήνες ή περίπου 32 συναντήσεις. Οι συναντήσεις πραγματοποιούνται μία φορά την εβδομάδα και διαρκούν μιάμιση ώρα.

Στην σύνθεση της ομάδας επιδιώκεται η ανομοιογένεια των μελών ως προς την ηλικία, το φύλο, τα ενδιαφέροντα, την οικογενειακή κατάσταση, το επάγγελμα.

Μέσα από τη λειτουργία της ομάδας εμπειρίας – αυτογνωσίας εμφυσείται μια ομαδικοαναλυτική στάση ζωής, ενδυναμώνοντας τον ομαδικό εαυτό στον προστατευόμενο χώρο της ομάδας, οπότε βγαίνοντας έξω να μπορεί το κάθε μέλος να αναμετρηθεί με όλα αυτά τα δυναμικά που εμπλέκονται συνεχώς με τη ζωή μας.

Πηγές :

1) «Ομαδική Ανάλυση και Εξελίξεις», Β. Μενούτης, Ελληνική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας

2) «Ατομικός και Ομαδικός Εαυτός», Παρουσίαση στην Ελληνική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας

3) «Η σημασία της άποψης του Foulkes για την Matrix», Παρουσίαση στην Ελληνική Εταιρεία Ομαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας

4) Εισαγωγικό Σεμινάριο του Κύκλου Σεμιναρίων – Εργαστηρίων, στη Ζώνη Αναπτυξιακή – Θεραπευτική – Συμβουλευτική, στον Τομέα Αναπτυξιακών Θεραπευτών Συμβούλων.

5) «Ομαδική Ανάλυση», http://www.hagap.gr/

Οι φωτογραφίες είναι από :

http://www.igas.ie/site/about-group-analysis/

http://iogap.org/main/

http://www.instituteforcouplescounseling.com/GroupTherapy.htm

Richard D. Wolff

ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

Γενιά και κοινωνία και νομοσχέδιο και πολιτική που την πέφτει σε άμαχο πληθυσμό δε στέκεται πια, γιατί περί πολέμου πρόκειται !

Σε όλα τα καθεστώτα όταν ο βομβαρδισμός και η σφαγή παίρνει νέους, γυναίκες και γέρους λέγεται γενοκτονία! Σε όλες τις κουλτούρες!

Δείτε το νομοσχέδιο τι τσακίζει; Γυναίκες, νέους, ΑΜΕΑ και γέρους
Και συζητάμε ότι θα σώσουμε τη χώρα βομβαρδίζοντας με αυτά τα μέτρα τον άμαχο πληθυσμό;

Γενιά που πουλάει τα παιδιά της και τις επόμενες γενιές για να καλύψει τις πομπές της, τα λάθη της και τις επιλογές της δεν αξίζει τον κόσμο να υπάρχει!

Η κοινωνία θα κάνει άλλες επιλογές μπορεί να είναι αλληλέγγυες, ουσιαστικές, όχι κατ’ ανάγκη αιματηρές αλλά αν είναι να ρεύσει ένα αίμα ας είναι των ηθικώς ανίκανων να σχεδιάσουν το μέλλον χωρίς να το υποθηκεύσουν εκ των προτέρων με τα λάθη τους!

Λιάνα Κανέλλη, η γυναίκα που εμπνέει σεβασμό με τον δυνατό λόγο της.
Δημοσιεύθηκε από deniforever στο 07/07/2010 στο HELLENICSPACE

Ακολουθούν αποσπάσματα :

Όταν η Λιάνα μιλάει σαν δημοσιογράφος, σαν μορφωμένος άνθρωπος, σαν άνθρωπος που ζει ανάμεσα μας και αναγνωρίζει την πραγματική της κοινωνική και οικονομική θέση, τότε όλοι οι ακροατές και τηλεθεατές της ομιλίας της αυτής νιώθουν ότι πραγματικά υπάρχει κάποιος που τους υπερασπίζεται, τους νοιώθει και τους νοιάζεται.

Ο συγκεκριμένος λόγος της μοιάζει ρεπορτάζ για μια χώρα που λέγεται Ελλάδα, και οι κάτοικοι της είναι κάτι καημένα ανθρωπάκια που ζουν στη φρίκη ενός άσχημου πολέμου, ενός πολέμου που τώρα ξεκινάει και έχει σαν στόχο τα γυναικόπαιδα και τους ηλικιωμένους. Δεν είναι πόλεμος με πραγματικά όπλα, είναι χειρότερος, είναι ψυχολογικός πόλεμος. Τον πόλεμο αυτό δυστυχώς ο κόσμος μας δεν είναι προετοιμασμένος να τον ζήσει, γιατί ναι μεν έχει προειδοποιητικά σημάδια, αλλά δεν αντιμετωπίζεται εύκολα από ανθρώπους που δεν έχουν το υπόβαθρο, κοινωνικό, ψυχολογικό και πνευματικό, να αντιμετωπίσουν την ψυχολογική πίεση των καταστάσεων που ραγδαία εξελίσσονται μπροστά στα μάτια του καθώς και τον ψυχολογικό υποβιβασμό και εξευτελισμό της ανθρώπινης μας υπόστασης.

Η Ελλάδα πλέον κατοικείται από ανθρωποφαντάσματα που κινούνται μηχανικά, ζώντας μια ζωή χωρίς νόημα, χαρά και ουσία, κατοικείται από κουφάρια που περιμένουν να πέσει η ταφόπλακα του μνημονίου επάνω τους.

Αυτό που μας είπε κατάμουτρα είναι αυτό που δεν θέλουμε να παραδεχτούμε για τον εαυτό μας. Ότι θα δουλεύουμε μια ολόκληρη ζωή χωρίς καμία προοπτική βελτίωσης του οικονομικού, κοινωνικού και βιοτικού μας επιπέδου. Ότι η περίπτωση εξέλιξης και ανέλιξης μας σε κάποια καλύτερη θέση μέσω ενός αξιοκρατικού συστήματος αξιολόγησης είναι μηδενική, ότι ευκαιρίες για αλλαγή δεν θα υπάρξουν, ότι μια ολόκληρη ζωή θα μας αντιμετωπίζουν ως μηδενικά και ότι θα θαφτούμε κάτω από το πέπλο της ανυπαρξίας.
Είναι η πρώτη και ίσως η τελευταία φορά στη ζωή μας που θα ακούσουμε πολιτικό να λέει ότι έχει άνεση να ζει, να αναπνέει και να κινείται. Θα πρέπει να ακούσουμε και να ξανακούσουμε το λόγο της να συνειδητοποιήσουμε ότι όλα όσα είπε μας αφορούν, ασχέτως κομματική τοποθέτησης.

Είθε, έστω και ένας ακόμα να μιλούσε έτσι ανθρώπινα, ώστε να αγγίξει τις ψυχές μας και να μας κάνει να ξεχάσουμε την κομματική του ταυτότητα. Πρώτα από όλα είμαστε άνθρωποι με προσωπικότητα και θέλουμε να μας λογαριάζουν σαν οντότητες για να μπορούμε να διατηρούμε την αξιοπρέπεια μας.
Ευχαριστώ.

http://hellenicspace.wordpress.com/2010/07/07/%ce%bb%ce%b9%ce%ac%ce%bd%ce%b1-%ce%ba%ce%b1%ce%bd%ce%ad%ce%bb%ce%bb%ce%b7-%ce%b7-%ce%b3%cf%85%ce%bd%ce%b1%ce%af%ce%ba%ce%b1-%cf%80%ce%bf%cf%85-%ce%b5%ce%bc%cf%80%ce%bd%ce%ad%ce%b5%ce%b9-%cf%83%ce%b5/

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΥ ΣΤΡΕΣ

α. Μαθαίνουμε:
(1) Ενημερωνόμαστε γύρω από το στρες.
(2) Αναγνωρίζουμε αυτό ως φυσιολογική αντίδραση.
(3) Αναγνωρίζουμε τα δικά μας συμπτώματα στρες και δεν επιτρέπουμε να
μας πανικοβάλλουν.

β. Εστιάζουμε στις σωματικές μας ανάγκες:
(1) Κοιμόμαστε επαρκώς, 7 έως 8 ώρες.
(2) Φροντίζουμε τη διατροφή μας με κατανάλωση ζεστής τροφής, κατά
προτίμηση μαζί με φίλους ή την οικογένειά μας.
(3) Περιορίζουμε το κάπνισμα,τη χρήση αλκοόλ,καφεΐνης,φαρμάκων.
(4) Αθλούμαστε, όχι εξαντλητικά, δύο φορές την εβδομάδα τουλάχιστον.
(5) Επιτρέπουμε στον εαυτό μας να διασκεδάζει.
(6) Χρησιμοποιούμε το σαββατοκύριακο για σύντομες εκδρομές.
(7) Εξασφαλίζουμε ελεύθερο χρόνο για να χαλαρώνουμε.
(8) Χρησιμοποιούμε το σεξ, το μασάζ και το ζεστό μπάνιο για τις αντιστρές
ιδιότητές τους.

γ. Διατηρούμε τις καθημερινές μας συνήθειες:
(1) Διατηρούμε το δίκτυο φίλων, γνωστών και συναδέλφων.
(2) Παίρνουμε μέρος σε ομαδικές και κοινωνικές δραστηριότητες.
(3) Οργανώνουμε το χρόνο μας αποτελεσματικά.
(4) Ιεραρχούμε τις υποχρεώσεις μας.

δ. Επικοινωνούμε:
(1) Συζητούμε με τους αγαπημένους μας γύρω από τα θέματα της καθημε-
ρινής ζωής.
(2) Εκφράζουμε στους φίλους τις εμπειρίες μας καθώς και τις αντιδράσεις
μας σε αυτές.
(3) Εκφράζουμε ο ένας στον άλλον τα συναισθήματά μας.
(4) Αντλούμε δύναμη από τις θρησκευτικές μας πεποιθήσεις.

ε. Αποφεύγουμε:
(1) Να θεωρούμε ότι πρέπει να είμαστε τέλειοι.
(2) Να απογοητευόμαστε γιατί οι άλλοι δεν είναι όπως τους θέλουμε εμείς.
(3) Να απογοητευόμαστε όταν οι καταστάσεις δεν έρχονται όπως επιθυμούμε.
στ. Συμβουλευόμαστε έναν ειδικό σε θέματα ψυχικής υγείας:

ζ. Προγραμματίζουμε:

(1) Σωματική άσκηση
(α) Αερόβιες ασκήσεις
(β) Περπάτημα
(γ) Τρέξιμο
(δ) Ποδήλατο
(ε) Κολύμβηση 3-5 φορές εβδομαδιαίως για 20΄- 30΄

(2) Διατροφή
(α) Μείωση καφεΐνης
(β) Λιγότερες θερμίδες και ζάχαρη
(γ) Μείωση λήψης αλκοόλ
(δ) Αύξηση λήψης βιταμινών C και D

(3) Διαχείριση χρόνου
(α) Έγερση με τον χτύπο από το ξυπνητήρι
(β) Μείωση χρόνου παρακολούθησης τηλεόρασης
(γ) Διαβάθμιση των καθημερινών ασχολιών
(δ) Ανάγνωση βιβλίου επί αναμονής
(ε) Διεκδίκηση καθορισμού χρονικών πλαισίων
(στ) Άρνηση στις απαιτήσεις άλλων για επέμβαση στον καθημερινό μας
ρυθμό
(ζ) Σχεδίαση σύντομων περιόδων ξεκούρασης
(η) Εκπροσώπησή μας από άλλους σε εκδηλώσεις μικρής σημασίας
για μας
(θ) Απόλαυση ελεύθερου χρόνου

(4) Αλλαγή συμπεριφοράς
(α) Πρακτικές ασκήσεις εκφόρτισης και ελέγχου θυμού
(β) Αποφυγή συγκρούσεων για το παρελθόν

(5) Αλλαγή περιβάλλοντος
(α) Περιορισμός των παραγόντων στρες γύρω μας
(β) Αποδοχή αδυναμιών αλλαγής εκ μέρους μας

(6) Τεχνικές χαλάρωσης
(α) Προοδευτική μυϊκή χαλάρωση
(β) Ασκήσεις βαθιάς αναπνοής
(γ) Ελεγχόμενη αναπαράσταση πνευματικών εικόνων
(δ) Διαλογισμός
(ε) Βιοανατροφοδότηση

(7) Κοινωνικό δίκτυο
(α) Ανάπτυξη κοινωνικών δικτύων με οικογένεια και φίλους


Το ανωτέρω απόσπασμα «ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΥ ΣΤΡΕΣ» αποτελεί μέρος του Κεφαλαίου Α, του «ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ ΕΠΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ» του Πλοιάρχου (ΥΙ) Β. Μενούτη ΠΝ - Τμηματάρχη/ ΔΥΥ/ ΙΙΙ σε μια έκδοση από το ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ - ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ.

Μακάρι να βλέπαμε κάτι παρόμοιο σε όλες τις Υπηρεσίες και τους Οργανισμούς της χώρας μας και κυρίως στα πλαίσια της Παιδείας !
Πρόκειται για ένα εγχειρίδιο που αγγίζει σε όλα τα επίπεδα τα σημαντικότερα θέματα, από την επιστημονική τεκμηρίωση έως και την αντιμετώπισή τους πρακτικά στα πλαίσια του χώρου όπου εφαρμόζεται. Θέματα και προβλήματα που απασχολούν την Κοινωνία μας, μικρογραφία της οποίας αποτελούν οι Υπηρεσίες και οι Οργανισμοί.

Η ΟΜΑΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΣΤΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ

21ος αιώνας … Μηχανές που σκέφτονται για λογαριασμό του ανθρώπου, αισθήσεις που παγώνουν στις γρήγορες εναλλαγές εικόνων, εργασιακοί χώροι που περιορίζουν τον προσωπικό χώρο, παραγωγή που αγγίζει τα όρια της εργασιακής εξάντλησης και ελλιπής επικοινωνία που πηγάζει από την πίεση του χρόνου.

Ο μεγαλύτερος φόβος που εμφανίζεται είναι ότι οι μηχανιστικές και απόλυτα αυστηρές διαδικασίες που εφαρμόζονται σε έναν Οργανισμό μπορεί να φέρουν την αλλοτρίωση της προσωπικότητας ενός ανθρώπου. Τα ‘γρανάζια’ μιας τέτοιας μηχανής καταγράφουν την αδιάκοπη κίνηση σαν μια αέναη διαδικασία που δεν έχει τέλος και μόνον όταν αχρηστευτούν θα αντικατασταθούν.

Πρόσφατες έρευνες αναφέρουν ότι οι Οργανισμοί – Εταιρείες έχουν στοιχεία που μοιάζουν με τους Βιολογικούς Οργανισμούς και σαν τέτοια, αποσκοπούν στην επιβίωση και στην προσαρμογή σ’ ένα περιβάλλον που διαρκώς αλλάζει και εξελίσσεται.

Η εργασία δεν είναι απλά μια αναγκαιότητα για τον άνθρωπο. Αποτελεί το μέσω της δημιουργίας και της απελευθέρωσής του. Αναπτύσσει δυνάμεις, δεξιότητες, αισθήσεις, αντιλήψεις, συνεργασίες, διαπραγματεύσεις.

Με την Ομαδική Ανάλυση στους εργασιακούς χώρους οι ομάδες που εφαρμόζονται, σ’ όλα τα επίπεδα της ιεραρχίας, προσφέρουν ουσιαστικότερες σχέσεις, ενθάρρυνση για την έκφραση των συναισθημάτων και επιτρέπουν την ανάπτυξη του οράματος σε προσωπικό και ομαδικό επίπεδο. Με την έκφραση των συναισθημάτων μέσα στην ομάδα απελευθερώνεται μέρος της φορτισμένης και δυσάρεστης πραγματικότητας που βιώνεται στα καθημερινά προβλήματα όπως, σχέσεις, στόχοι, οικονομικά θέματα, χρονοδιαγράμματα.

Με αυτό τον τρόπο, οι εργαζόμενοι συνειδητοποιούν πλευρές της δικής τους πραγματικότητας – συμπεριφοράς, πλευρές του εαυτού τους οι οποίες εκφράζουν τις ανάγκες στην εργασία τους, τις ιδέες τους τόσο για την ανάπτυξη τους στην οργάνωση όσο και για την ίδια τους τη ζωή.

Η προσωπική ανάπτυξη του εργαζομένου είναι αδιαμφισβήτητα μέρος της συνολικής πορείας της επιχείρησης και αυτό έχει άμεσο αποτέλεσμα στην ανάπτυξη ενός οργανισμού.


Το ανωτέρω κείμενο αποτελεί την περίληψη της παρουσίασης με τίτλο «Η ομαδική ανάλυση στους εργασιακούς χώρους» στα πλαίσια της ενότητας «Από τον ατομικό στον ομαδικό εαυτό δια μέσου της matrix» του Εισαγωγικού Σεμιναρίου – Εργαστηρίου Ομαδικών Δυναμικών της Εταιρείας Ομαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας (ΕΕΟΑΨ) στις 5/7/2008. Εισηγητής: Γιώργος Αναστόπουλος, Αναπτυξιακός Θεραπευτής – Σύμβουλος, Chairman of Organizational Consultancy Section της International Association of Group Psychotherapy & Group Processes (IAGP), Συντονιστής του τομέα Αναπτυξιακών Θεραπευτών – Συμβούλων της ΕΕΟΑΨ.

ΗΓΕΣΙΑ

Σε όλες τις ομάδες ακόμα και στις πιο δημοκρατικές και ισότιμες, παρατηρείται κάποια ανισότητα στην κατανομή εξουσίας και κύρους. Συνήθως, κάποιο ή κάποια μέλη «ηγούνται» της ομάδας, έχουν, για παράδειγμα, τις «καλές» ιδέες που οι άλλοι είναι πρόθυμοι να ακολουθήσουν και τη δύναμη να τις υλοποιήσουν. Οι ηγέτες διευκολύνουν τη λειτουργία των ομάδων ως συντονισμένων και παραγωγικών συνόλων. Ένα σημαντικό ζήτημα που έχει απασχολήσει την κοινωνιο – ψυχολογική έρευνα σχετίζεται με τους παράγοντες που καθορίζουν την ανάδειξη και κυρίως την αποτελεσματικότητα ενός ηγέτη. Οι περισσότερες προσεγγίσεις εστιάζουν είτε στα χαρακτηριστικά του ηγέτη, είτε στον τύπο ηγεσίας που αυτός ασκεί, είτε στις συνθήκες που περιβάλλουν τον ηγέτη και την ομάδα, είτε σε έναν συνδυασμό αυτών των παραγόντων.

Σύμφωνα με μια προσέγγιση, οι συνθήκες παίζουν σημαντικότερο ρόλο από τις ικανότητες και τις πράξεις ενός ηγέτη στη διαμόρφωση του έργου και της αποτελεσματικότητάς του. Η προσέγγιση αυτή εκφράζεται στην πιο ακραία της μορφή στις απόψεις του Karl Marx και του Leon Tolstoy, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι προκειμένου να κατανοήσουμε τα ιστορικά γεγονότα, θα πρέπει να εξετάσουμε αποκλειστικά τις συνθήκες και τις συλλογικές ενέργειες και όχι τις πράξεις μεμονωμένων ατόμων. Ο εμπειρικός έλεγχος αυτής της ιδέας δείχνει, ωστόσο, ότι, εκτός από τις συνθήκες, σημαντικός είναι και ο ρόλος που διαδραματίζουν οι ίδιοι οι ηγέτες.
Μια άλλη προσέγγιση στο ζήτημα της αποτελεσματικής ηγεσίας αποδίδει βαρύτητα στο ρόλο των ηγετών ανάλογα με τις συγκεκριμένες συνθήκες στις οποίες λειτουργεί κάθε φορά μια ομάδα. Με άλλα λόγια, ένας συγκεκριμένος ηγέτης μπορεί να ασκεί αποτελεσματικά ηγεσία σε κάποιες συγκεκριμένες συνθήκες ενώ σε άλλες συνθήκες να είναι αναποτελεσματικός. Οι νέες αυτές συνθήκες μπορεί να απαιτούν χαρακτηριστικά και ικανότητες τις οποίες δεν διαθέτει ο συγκεκριμένος ηγέτης και τις οποίες ενδεχομένως διαθέτει κάποιο άλλο μέλος της ομάδας.

Οι ηγέτες και το ύφος ηγεσίας που ασκούν διαφέρουν πολύ μεταξύ τους. Ορισμένοι ηγέτες είναι δημοκρατικοί, λαμβάνουν αποφάσεις σε συνεργασία με τα μέλη της ομάδας, αναθέτουν αρμοδιότητες και ευθύνες κλπ. Άλλοι ηγέτες είναι περισσότερο αυταρχικοί, επιβάλλουν τις αποφάσεις τους στην ομάδα και ασκούν το έργο τους συγκεντρωτικά. Προκύπτει ότι είναι σημαντική η σχέση μεταξύ της αποτελεσματικότητας ενός ηγέτη και του ύφους ηγεσίας που υιοθετεί καθώς και η επίδραση του ύφους της ηγεσίας στο ηθικό, την αποτελεσματικότητα και το κλίμα της ομάδας.
Υπάρχουν τρεις κύριοι τύποι / ύφη ηγεσίας :
α) αυταρχικό ύφος – οι ηγέτες οργανώνουν οι ίδιοι τις δραστηριότητες της ομάδας τους, δίνουν εντολές, είναι απόμακροι και ασχολούνται αποκλειστικά με το συγκεκριμένο κάθε φορά έργο.
β) δημοκρατικό ύφος – οι ηγέτες φέρονται ως απλά μέλη της ομάδας, ζητούν τη γνώμη των άλλων μελών και συζητούν τα σχέδια της ομάδας και
γ) ύφος laissez – faire – οι ηγέτες παρεμβαίνουν ελάχιστα και αφήνουν την ομάδα να πορεύεται μόνη της.
Τα αποτελέσματα δείχνουν : Στις δημοκρατικές ομάδες, οι ηγέτες δημιουργούν ένα φιλικό κλίμα, επικεντρωμένο στην ομάδα και προσανατολισμένο στο έργο της, το οποίο συνδέεται με αυξημένη παραγωγικότητα, η οποία δεν επηρεάζεται από την φυσική παρουσία ή απουσία του ηγέτη.
Αντίθετα, στις αυταρχικές ομάδες, οι ηγέτες δημιουργούν ένα κλίμα επιθετικό, επικεντρωμένο στα άτομα, το οποίο συνδέεται με αυξημένη παραγωγικότητα μόνο όταν ο ηγέτης είναι παρόν.
Στις laissez – faire ομάδες οι ηγέτες δημιουργούν ένα φιλικό κλίμα, επικεντρωμένο στην ομάδα αλλά προσανατολισμένο στο «παιχνίδι». Το κλίμα αυτό συνδέεται με μειωμένη παραγωγικότητα – η οποία αυξάνεται μόνο όταν ο ηγέτης ήταν απών!

Μελετώντας την αλληλεπίδραση μεταξύ ηγετών και μελών των ομάδων προκύπτει το συμπέρασμα ότι ένας ηγέτης μπορεί να ασκεί διαφορετικό ρόλο ανάλογα με τον προσανατολισμό του. Ορισμένοι είναι προσανατολισμένοι προς το έργο της ομάδας (επιτυχία στόχων ομάδας, αυταρχική ηγεσία) και άλλοι ηγέτες έχουν κοινωνικο-συναισθηματικό προσανατολισμό (αρμονικές σχέσεις μελών ομάδας και ευχαρίστηση μελών, χαλαρή, μη καθοδηγητική, φιλική, κοινωνική ηγεσία).
Κατά μια άποψη οι δύο αυτοί ρόλοι δεν μπορούν να πληρωθούν από το ίδιο άτομο, δηλαδή ο ίδιος ηγέτης δεν μπορεί να είναι αποτελεσματικός και στους δύο ρόλους.

Κατά άλλη άποψη η συμπεριφορά του ηγέτη μπορεί να στρέφεται προς την επιβολή δομής στην ομάδα ή μπορεί να χαρακτηρίζεται από το ενδιαφέρον του για τα μέλη της ομάδας και την ευημερία τους. Αυτές οι δύο διαστάσεις είναι ανεξάρτητες και συνεπώς κάποιος μπορεί να ασκεί αποτελεσματικά και τους δύο ρόλους. Οι αποτελεσματικοί ηγέτες είναι αυτοί που αποδίδουν πάνω από το μέσο όρο και στους δύο ρόλους.
Την αποτελεσματικότητα του κάθε τύπου ηγεσίας καθορίζει ο βαθμός ελέγχου που έχει ο ηγέτης στις συγκεκριμένες κάθε φορά συνθήκες.

Το ανωτέρω άρθρο αποτελείται από αποσπάσματα του βιβλίου "ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ" της Φλώρας Κοκκινάκη των εκδόσεων τυπωθήτω.

ΗΓΕΣΙΑ ΚΑΙ ΧΑΟΣ

Αν δούμε τον κόσμο ως ένα σύνολο σχέσεων, τότε είναι πιθανότερο να δούμε τον εαυτό μας ως τμήμα ενός ευρύτερου όλου, και αυτό μας δημιουργεί αισθήματα ταπεινοφροσύνης, ευθύνης, αλλά και ελευθερίας να διαμορφώσουμε το όλον όχι υβριστικά (δηλαδή εγωκεντρικά) αλλά διαλογικά.
Ενώ η Νευτώνεια αντίληψη για τη φύση μάς υποβάλλει την ιδέα της τάξης, της σταθερότητας και της προβλεψιμότητας, οι θεωρίες του χάους μας αποκαλύπτουν ότι η τάξη συνυπάρχει με την αταξία, η σταθερότητα με την αστάθεια και η προβλεψιμότητα με την απροσδιοριστία.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον τρόπο με τον οποίο διοικούνται οι επιχειρήσεις και οι οργανισμοί;
Δε θα μπορέσουμε να ενθαρρύνουμε την καινοτόμο συμπεριφορά των ατόμων σε μια επιχείρηση αν δεν την κατανοήσουμε ως ένα ανοιχτό, αυτό – οργανούμενο σύστημα, εντός του οποίου τα άτομα αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και αναπτύσσουν τη δημιουργικότητά τους με σχετικά απρόβλεπτο τρόπο. Οι θεωρίες του χάους μας καλούν να δούμε την αβεβαιότητα με άλλο μάτι : όχι ως ένα κακό που πρέπει να αποφευχθεί, αλλά ως απαραίτητη ανθρωπολογική συνθήκη για την ανάδυση του καινούριου.
Το διοικείν είναι μια απαραίτητα συμμετοχική υπόθεση.
Ο ρόλος του ηγέτη σε ένα κλειστό σύστημα είναι σχετικά εύκολος : να προβλέπει, να σχεδιάζει και να δίνει εντολές. Ο ρόλος του ηγέτη σε ένα ανοιχτό σύστημα είναι πολύ πιο σύνθετος γιατί είναι περισσότερο έμμεσος : να εμπνέει, νε πείθει, να είναι καταλύτης αλλαγών, να δημιουργεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο αναδύεται η αυτό – οργάνωση και η δημιουργικότητα των συνεργατών του.
Ο ηγέτης είναι καταλύτης, πρότυπο συμπεριφοράς και δημιουργός νοήματος. Επειδή γνωρίζει ότι η πραγματικότητα που διαχειρίζεται είναι πιο πλούσια από τη γλώσσα με την οποία προσπαθεί να την κατανοήσει, συνειδητοποιεί την ανάγκη της συλλογικής προσπάθειας, της συνθετικής δράσης, και της δημιουργίας κοινού τόπου.
Διάλογος είναι ο τρόπος υπάρξεως του ηγέτη.
Σε τελική ανάλυση, να ηγείσαι σημαίνει να βλέπεις δυνατότητες και να απορείς δημιουργικά.
Στους οργανισμούς, στις κοινωνίες και στην προσωπική μας ζωή, αγωνιζόμαστε να ανακαλύψουμε τρόπους με τους οποίους θα επιτύχουμε την αλλαγή. Αποτελεί ειρωνεία το γεγονός ότι πραγματοποιούμε αυτόν τον αγώνα σε έναν κόσμο ο οποίος αλλάζει διαρκώς, έχει εμπειρία στην αλλαγή. Η μεγαλύτερη ελπίδα να ξεπεράσουμε τις αναποτελεσματικές διαδικασίες αλλαγής που μας ταλαιπωρούν είναι να συμμαχήσουμε με τη ζωή, έτσι θα μπορέσουμε να μπούμε με περισσότερη χάρη στο χορό αυτού του δυναμικού σύμπαντος.
Στη λειτουργία ενός οργανισμού, μιας επιχείρησης αναγνωρίζουμε όλοι συναισθήματα όπως η αποτελμάτωση που προέρχεται από την εφαρμογή λύσεων οι οποίες έφερναν κάποτε αποτελέσματα αλλά τώρα είναι εντελώς ακατάλληλες, την αίσθηση ότι χάνουμε σταδιακά το έδαφος κάτω από τα πόδια μας εξαιτίας μιας συγχώνευσης, μιας αναδιοργάνωσης, του περιορισμού της παραγωγής, την απόλυση προσωπικού, του προσωπικού αποπροσανατολισμού. Αυτά όμως μπορούν να μας δώσουν και μια ελπίδα μαθαίνοντάς μας να αποδεχόμαστε την απόγνωση που νιώθουμε, θεωρώντας την ένα ακόμα βήμα το οποίο μας φέρνει πιο κοντά στη σοφία. Μας ενθαρρύνουν να καθίσουμε στη μη οικεία θέση της άγνοιας και να καταστήσουμε τους εαυτούς μας δεκτικούς σε ριζικά νέες ιδέες. Εάν αντέξουμε τη σύγχυση, κάποια μέρα θα αρχίσουμε να βλέπουμε ένα ολόκληρο νέο πεδίο, λαμπερό, το οποίο θα μας διαφωτίσει και θα διώξει τις πνιγηρές σκιές της τωρινής μας άγνοιας.
Σε κάθε οργάνωση είναι απαραίτητο να συνειδητοποιήσουμε ότι αποτελούμε για τους εαυτούς μας και για τους άλλους τα αποφασιστικά μέσα με τα οποία θα πραγματοποιήσουμε αυτό το ταξίδι της ανακάλυψης. Είναι απαραίτητο να μάθουμε πώς να επιστρατεύουμε τη δημιουργικότητα, η οποία υπάρχει παντού στις οργανώσεις μας. Η νέα φυσική εξηγεί πειστικά ότι δεν υπάρχει αντικειμενική πραγματικότητα η οποία να περιμένει να μας αποκαλύψει τα μυστικά της. Δεν υπάρχουν συνταγές ή φόρμουλες, ούτε κατάλογοι ή συμβουλές ειδικών που περιγράφουν την «πραγματικότητα». Εάν το ευρύτερο πλαίσιο είναι τόσο σημαντικό όσο μας εξηγεί η επιστήμη ότι είναι, τότε πραγματικά τίποτα δε μεταφέρεται. Καθετί είναι πάντα καινούριο, διαφορετικό και μοναδικό για τον καθένα από εμάς. Θα πρέπει να πειραματιστούμε όλοι μαζί προκειμένου να ανακαλύψουμε τι είναι λειτουργικό για μας και να υποστηρίξουμε ο ένας τον άλλο ως πραγματικοί εφευρέτες.
Οι ιδέες και οι πληροφορίες δεν αποτελούν παρά το ήμισυ αυτών που χρειάζονται προκειμένου να αποκαλυφθεί η πραγματικότητα.
Κατοικούμε σε έναν κόσμο ο οποίος εξελίσσεται όσο βρισκόμαστε σε αλληλεπίδραση μαζί του. Αυτός ο κόσμος είναι αδύνατον να μείνει στάσιμος, δεδομένου ότι αλλάζει διαρκώς, και είναι απείρως πιο ενδιαφέρων από οτιδήποτε φανταστήκαμε ποτέ.

Στο ανωτέρω άρθρο συμπεριλήφθηκαν αποσπάσματα από το βιβλίο «Ηγεσία και Χάος» της Margaret J. Wheatley.